Featured Post

Sundara Kandam


Sundara Kandam
(in Valmiki’s words)

1. Hanuman crosses the ocean
Takes off
हनुमान् सीतायाः पदमन्वेष्टुम् इयेष I (desired to find track of Sita); सूर्याय, महेन्द्राय, पवनाय, स्वयंभुवे (Brahma), भूतेभ्यश्च अञ्जलिं कृत्वा गमने मतिम् चकार (set his mind on travel), ववृधे (grew in size) ; बाहू (arms)संस्तम्भयामास (contracted), कट्याम् (hip) ससाद (attenuated),चरणौ सञ्चुकोच (drew up) ; भुजौ (shoulders) शिरोधराम् (neck)च संहृत्य (bending), तेजः सत्त्वं तथा वीर्यम् आविवेश (summoned energy)I
वानरश्रेष्ठ वानरान् अब्रवीत्, “सर्वथा (by all means) कृतकार्यः (having achieved the purpose) अहम् एष्यामि (will come)”I एवमुक्त्वा हनुमान् वेगेन उत्पपात (sprang up) तस्य वेगेन द्रुमाः (trees)सलिले (in water) अवशीर्यन्त (fell)


Mainaka’s services

हनूमति प्लवमाने (in flying) साहाय्यं करिष्यामि इति मतिं कृत्वा सागरः मैनाकम् उवाच, “सलिलात् ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठ (get up from the water) एषः कपिः त्वयि तिष्ठतु (may this monkey stop on you)।“ मैनाकः जलात् तूर्णम् (at once)उत्पपात (rose)। हनुमान् विघ्नः अयं इति निश्चितः तं  उरसा (by chest) पातयामास (felled)I तेन पातितः पर्वतः प्रीतो मानुषं रूपं धारयन् आत्मनः शिखरे स्थितः कपिम् अब्रवीत्, “त्वं दुष्करं कर्म (difficult job) कृतवान् I मम शृङ्गेषु (on my peaks) निपत्य (alighting) विश्रमस्व यथासुखम् I” कपिश्रेष्ठः तं अब्रवीत्, “प्रीतः अस्मि I मया प्रतिज्ञा दत्ता अन्तरे न स्थातव्यं (not to halt in the middle)I” इति उक्त्वा शैलम् पाणिना आलभ्य (embracing) हरिपुङ्गवः आकाशं जगाम।

Surasa’s interception
ततो देवाः नागमातरं सुरसां अब्रुवन्, ‘अयं हनूमान् सागरोपरि प्लवते (flies) I तस्य मुहूर्तं विघ्नं आचर (create obstacle)I अस्य बलं पराक्रमं च ज्ञातुं इच्छामः I’ सा राक्षसं वपुः बिभ्रती (taking) हनूमन्तं आवृत्य (confronting) उवाच, ‘ईश्वरैः 9by gods) त्वं मम भक्ष्यः प्रदिष्टः (fixed) I मम आननं (mouth) प्रविश I’ सः अब्रवीत्, ‘रामस्य भार्या रावणेन हृता I दूतः अहं तस्याः सकाशं गमिष्ये I रामस्य साहाय्यं कर्तुं अर्हसि I अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं च ते वक्त्रं (mouth) आगमिष्यामि I’ सुरसा अब्रवीत्, ‘धात्रा (by the creator) मम वरं दत्तं I अद्य मम वदनं निविश्य (entering) गन्तव्यं I’ क्रुद्धो (angry) वानरपुङ्गवः अब्रवीत्, ‘कुरु वै वक्त्रम् I’  हनुमान् तदा  दशयोजनविस्तारो बभूव (enlarged ten yojana wide) I सुरसा आस्यम् विंशद्योजनमायतम् (twenty yojanas) चकार I सुबुद्धिमान् वायुपुत्रः आत्मनः कायम् सुसंक्षिप्य (contracting)अङ्गुष्ठमात्रकः (thumbsize) बभूव । सः तद्वक्त्रम् आशु (quickly) अभिपत्य निष्पत्य च (falling inti and coming out) अन्तरिक्षे (in the sky) स्थितः । सुरसा देवी अब्रवीत्, ‘हरिश्रेष्ठ, गच्छ यथासुखम् । वैदेहीम् राघवेण समानयस्व I’


Simhika’s obstruction and safe landing
प्लवमानं (flying) तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी चिन्तयामास, ‘अद्य दीर्घस्य (long) कालस्य अहं आशिता (satisfied of hunger) भविष्यामि’ । सा हनूमतः छायां समाक्षिपत् (caught) । समाक्षिप्तः सः लवणाम्भसि (in the ocean water) उत्थितं (risen ) महत्सत्त्वम् (big mass of body) ददर्श I सिंहिकां तां बुद्ध्वा मतिमान् स कपिः महाकायः व्यवर्धत (expanded) । सा वक्त्रं (mouth) पातालान्तरसन्निभम् (resembling an abyss) प्रसारयामास (spread) वानरं समभिद्रवत् (ran at)। तस्या विवृते (wide open) वक्त्रे कपिः आत्मानम् संक्षिप्य (contracting) निष्पपात (fell)। ततः तस्या मर्माणि (vital parts) तीक्ष्णैः (sharp) नखैः उत्कृत्य (tearing) वानरः वेगेन उत्पपात (came off)।

सः योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं (forests) ददर्श I ततः शरीरं संक्षिप्य पुनः प्रकृतिमापेदे (resumed his natural form)। ततः स लम्बस्य गिरेः (mountain named Lamba) कूटे (peak)निपपात I

2. Hanuman overpowers Lanka
स सागरं अतिक्रम्य (crossing) त्रिकूटशिखरे स्थितां लङ्काम् दिवि देवपुरीं (like the city of gods) यथा ददर्श (saw)। स चिन्तयामास (thought), ‘अनेन रूपेण मया रक्षसां पुरी प्रवेष्टुं (to enter) न शक्या (not possible) ।‘ इति सञ्चिन्त्य (thinking)हनुमान् सूर्ये अस्तं गते (when the sun set) रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य (contracting) पुरीं
प्रविवेश (entered) I
तं दृष्ट्वा रावणपालिता लङ्का तत्र उत्थिता (appeared), वायुसूनोः पुरस्तात् (in front of) अतिष्ठत् (stood), तं अब्रवीत् च, ‘कः त्वं, केन च कार्येण (on whose behalf)  इह प्राप्तः (come here)’ । हनुमान् तां अब्रवीत्, ‘ते तत्त्वम् कथयिष्यामि (will tell the truth) यन्मां त्वं परिपृच्छसि (what you ask me)। का त्वं । किमर्थं मां रुद्ध्वा (angrily) निर्भर्त्सयसि (threaten) I’
लङ्का उवाच, ‘अहं अहं नगरी लङ्का, रावणस्य आज्ञाप्रतीक्षा (carrying out Ravana’s order) इमां नगरीं रक्षामि (guard) I मामवज्ञाय (Ignoring me)त्वया नगरी प्रवेष्टुं न शक्या ।‘
हनुमान् आबभाषे (spoke), ‘द्रक्ष्यामि (will see) नगरीं लङ्काम् इत्यर्थं इह संप्राप्तः (arrived here)I’ (I came as a tourist for sight-seeing, in today’s parlance.)
लङ्का भूय एव (again) बभाषे, ‘मां अनिर्जित्य (without conquering me) पुरीयं ते द्रष्टुम् न
शक्यं ।‘
कपिशार्दूलः उवाच, ‘इमां पुरीं दृष्ट्वा पुनर्यास्ये (will return) यथागतम् (as I came) I’
ततः भयावहम् (terrible) महानादम् (shout) कृत्वा लङ्का वानरश्रेष्ठम् तलेन (by the palm) ताडयामास (struck)
ततः कपिशार्दूलः सुमहानादम् (aloud) ननाद (shouted), वामहस्तस्य (of left hand) मुष्टिना (by fist)एनाम् (this Lanka) अभिजघान (hit)I सा तु सहसा (at once) भूमौ पपात (fell on the ground) । ततः हनुमान् स्त्रियं तु ताम् मन्यमानः (considering that she is a woman) कृपां चकार (showed compassion) । ततः लङ्का उवाच, ‘प्रसीद (excuse me) हरिसत्तम (best of monkeys) । मम स्वयंभुवा (by Brahma) पुरा वरदानं दत्तम् - यदा त्वां वानरः कश्चित् विक्रमात् (by force) वशमानयेत् (overpowers) तदा त्वया विज्ञेयम् (to be understood) रक्षसां (of demons) भयमागतम् । पुरीं प्रविश्य (entering( यानि यानीह वाञ्छसि (whatever you wish) सर्वकार्याणि विधत्स्व (achieve)।‘

Comments